کتاب تاریخ ایران

 تیرداد در رفتن به روم بیش از دو سال تعلّل کرد، زیرا قرارداد چنانکه بالاتر گفته شد در تابستان سال 63 م. بسته شد و تیرداد در بهار 66 به روم وارد گردید (راولین سن، ششمین دولت مشرق، صفحه 281 عالم مذکور به عقیده کلین تون استناد کرده). جهت تعلّل معلوم نیست ولی چیزی که به حقیقت نزدیک تر به نظر می آید این است که تیرداد از رفتن به روم چندان خشنود نبوده و انتظار موقعی را داشته که شاید بتواند از اجرای این بند قرارداد شانه خالی کند. به هر حال زن تیرداد در این سفر با او بود و جمعی از نجبای پارتی که از جمله پسرهای بلاش و مونوبازوس پادشاه دست نشانده آدیابن بودند با سه هزار سوار پارتی ملازمت تیرداد را داشتند (دیوکاسّیوس، کتاب 63، بند 12). تیرداد با این عدّه زیاد پارتی ها مانند فاتحی که روش ظفرمندی داشته باشد دو ثلث خاک روم را پیمود و رومی ها در همه جا او را با احترامات زیاد پذیرفتند. هر شهری که در سر راه تیرداد بود به مناسبت ورود او به آن شهر مزیّن می گشت و مردم جمع شده با هلهله و شادی او را می پذیرفتند. این موکب در همه جا به استثنای هلّس پونت (داردانل) از خشکی حرکت می کرد و خطّ مسافرت آن در اروپا چنین بود: تراکیّه ایلّیریه تا آدریاتیک و از آن جا از راه خشکی به شبه جزیره ایتالیا (یا آپن ننْ). جهت اینکه تیرداد از سفر دریایی احتراز داشته باید از اینجا باشد که خانواده بلاش مذهبی بود و در مذهب زرتشت آلودن آب ممنوع است. معلوم است که مخارج تیرداد با موکبش به رومی ها تعلّق می یافت و چنانکه سوئه تن نویسنده رومی نوشته (کتاب نرون، بند 30) برای خزانه روم روزی 800 هزار سسْ ترْث یا 32 هزار فرانک طلا به پول کنونی تمام می شده و چون مسافرت تیرداد به روم و مراجعتش به ایران 9 ماه طول کشید مخارجی را که خزانه دولت روم پرداخته هشت میلیون و ششصد و چهار هزار فرانک طلا به پول کنونی می شده. ملاقات اوّل بین تیرداد و نرون در شهر ناپل وقوع یافت زیرا در این وقت قیصر در این شهر بود. موافق مراسم درباری روم تیرداد می بایستی بی شمشیر نزد قیصر رود. ولی او راضی نشد چنین کند و این مسئله در ابتدا اهمیّت یافت تا آنکه آن را بدین ترتیب حلّ کردند که تیرداد با شمشیر نزد قیصر رود ولی تیغش به غلاف آن میخکوب شود. وقتی که تیرداد نزد قیصر رسید یک زانو به زمین زده دست هایش را روی یکدیگر به علامت اطاعت گذارد و نرون را آقا خواند. بعد مراسم نصب تیرداد به سلطنت ارمنستان در روم به عمل آمد. شب روز مراسم تمام شهر چراغانی شد و با گل و ریاحین آن را تزیین کردند. وقتی که روز دررسید فوروم، میدان گاه معروف روم، که مذاکرات عمومی در آن جا به عمل می آمد از رومی ها پر بود. این ها در غرفه ها جا گرفته ملبّس به لباس سفید بودند و زینتی برسر از برگ های درخت غار داشتند.